Terug naar wat er gebeurde
Er gebeurt iets.
Iemand zegt iets.
Je ontvangt een bericht.
Een afspraak gaat niet door.
Je lichaam reageert.
Een situatie verloopt anders dan je wilde.
Vrijwel onmiddellijk ontstaat een ervaring. Je herkent wat er gebeurt, verbindt het met eerdere gebeurtenissen en geeft er betekenis aan. Gedachten, gevoelens, herinneringen, verwachtingen en conclusies komen samen.
De gebeurtenis raakt daardoor al snel uit zicht.
Wat overblijft, is niet alleen wat er gebeurde, maar vooral wat je ervan hebt gemaakt.
Eén stap terug brengt je terug naar de gebeurtenis.
Niet om te ontkennen wat je hebt ervaren.
Niet om je gevoelens weg te drukken.
Niet om een positievere verklaring te bedenken.
Je laat het gevormde verhaal even los en kijkt opnieuw.
Wat verscheen?
Wat voegde ik daaraan toe?
Van gebeurtenis naar ervaring
Stel dat iemand niet reageert op een bericht dat je hebt gestuurd.
De gebeurtenis is beperkt:
Ik heb een bericht gestuurd en nog geen antwoord ontvangen.
Daarna kan een ervaring ontstaan:
Hij neemt mij niet serieus.
Ik heb vast iets verkeerd gezegd.
Dit gebeurt mij altijd.
Ik ben blijkbaar niet belangrijk.
Hij doet dit met opzet.
Gedachten roepen gevoelens op. Eerdere gebeurtenissen worden erbij gehaald. Er ontstaat een samenhangend verhaal waarin de ander, de situatie en jijzelf een vaste plaats krijgen.
Dat verhaal kan zo overtuigend worden dat het niet langer als verhaal wordt herkend. Het voelt alsof je rechtstreeks reageert op wat er gebeurde.
Maar je reageert inmiddels op de gevormde ervaring.
Door de mist van die ervaring verdwijnt de oorspronkelijke gebeurtenis uit zicht.
Waarom één stap terug?
Zolang de gebeurtenis en jouw ervaring volledig samenvallen, lijkt er maar één mogelijke werkelijkheid te bestaan.
Je weet wat de ander bedoelde.
Je weet waarom iets gebeurde.
Je weet wat het over jou zegt.
Je weet wat er waarschijnlijk zal volgen.
Die zekerheid kan houvast geven. Tegelijkertijd begrenst zij wat je nog kunt zien.
Eén stap terug maakt de grens zichtbaar tussen de gebeurtenis en de ervaring die daarna ontstond.
De gebeurtenis wordt daardoor niet anders. Wat gezegd of gedaan is, blijft gezegd of gedaan. Maar je kunt gaan herkennen hoeveel er inmiddels aan is toegevoegd.
Daar kan ruimte ontstaan.
Niet noodzakelijk de ruimte waar je op hoopte. Opnieuw kijken kan verlichting brengen, maar ook teleurstelling, verdriet of een ongemakkelijke ontdekking. Eén stap terug belooft geen prettige uitkomst.
De beweging geeft je iets fundamentelers: de mogelijkheid om te zien wat er daadwerkelijk verscheen en om daar opnieuw tegenover te staan.
Loslaten betekent niet vergeten
Eén stap terug vraagt niet dat je jouw verhaal vernietigt.
Een verhaal kan nuttig zijn. Het helpt je gebeurtenissen te onthouden, verbanden te herkennen, beslissingen te nemen en met anderen te communiceren. Het probleem ontstaat niet doordat je verhalen vormt, maar doordat een gevormd verhaal de enige toegestane manier van kijken wordt.
Loslaten betekent daarom niet:
Het is niet gebeurd.
Ik mag dit niet voelen.
Mijn uitleg is verkeerd.
Ik moet er positief naar kijken.
Loslaten betekent:
Ik hoef mijn eerdere conclusie niet mee te nemen als verplicht uitgangspunt voor wat ik nu zie.
Het verhaal mag blijven bestaan. Alleen zijn greep op de volgende ervaring wordt losser.
Acceptatie van de gebeurtenis
We proberen vaak onze ervaring te accepteren.
We proberen vrede te krijgen met onze boosheid, ons verdriet, onze angst en alle gedachten die rond een gebeurtenis zijn ontstaan. Maar daarmee proberen we soms de mist te accepteren, terwijl de gebeurtenis zelf nog nauwelijks zichtbaar is.
Acceptatie begint bij wat er daadwerkelijk gebeurde.
Niet bij wat het volgens jou betekent.
Niet bij wat het over jou zegt.
Niet bij wat er morgen waarschijnlijk zal gebeuren.
Maar bij de gebeurtenis zoals zij verscheen.
Dat betekent niet dat je de gebeurtenis goedkeurt. Je hoeft onrecht, verlies, afwijzing of geweld niet wenselijk te vinden. Accepteren betekent hier uitsluitend erkennen:
Dit is wat er gebeurde.
Zolang je innerlijk blijft eisen dat de gebeurtenis anders had moeten verlopen, blijft jouw wil ermee botsen. Eén stap terug kan zichtbaar maken waar die botsing ontstond.
Wat gebeurde er?
Wat wilde ik dat er gebeurde?
Kan ik erkennen dat het anders is verlopen dan ik wilde?
Die erkenning verandert het verleden niet. Ze kan wel voorkomen dat je de strijd met de gebeurtenis eindeloos voortzet binnen je ervaring.
De twee bewegingen van één stap terug
Eén stap terug bestaat uit twee bewegingen.
1. Terug naar wat verscheen
Je probeert zo eenvoudig mogelijk te beschrijven wat er daadwerkelijk gebeurde.
Niet:
Hij negeerde mij.
Maar:
Ik stuurde een bericht en heb nog geen antwoord ontvangen.
Niet:
Zij vernederde mij waar iedereen bij was.
Maar:
Zij zei deze woorden terwijl drie andere mensen aanwezig waren.
Niet:
Mijn lichaam laat mij in de steek.
Maar:
Ik voel pijn in mijn knie wanneer ik opsta.
De eerste formulering bevat al een verklaring of conclusie. De tweede blijft dichter bij wat kon worden waargenomen.
2. Vrijheid om opnieuw te kijken
Teruggaan naar de gebeurtenis is niet voldoende wanneer je haar onmiddellijk opnieuw vanuit dezelfde overtuiging, identiteit of conclusie bekijkt.
Daarom volgt een tweede beweging:
Geef jezelf toestemming om niet opnieuw hetzelfde verhaal te hoeven vormen.
Je eerdere betekenis hoeft niet onwaar te worden verklaard. Zij hoeft alleen niet de volgende ervaring vast te leggen.
Dit is vrijheid van kijken.
Probeer het zelf
Denk aan een gebeurtenis die je nog bezighoudt.
Kies bij voorkeur geen overweldigende of traumatische gebeurtenis, maar iets kleins en herkenbaars uit je dagelijkse leven.
Stap 1 — Beschrijf wat er gebeurde
Schrijf één zin op met alleen datgene wat kon worden waargenomen.
Wat werd er gezegd of gedaan?
Wie was aanwezig?
Wat veranderde er concreet?
Laat woorden als altijd, nooit, expres, respectloos, oneerlijk en afwijzing voorlopig weg. Die woorden kunnen begrijpelijk zijn, maar bevatten meestal al een conclusie.
Stap 2 — Benoem wat je wilde
Wat wilde je dat er zou gebeuren?
Misschien wilde je een antwoord, erkenning, rust, zekerheid, aandacht of een andere uitkomst.
Schrijf ook dit zo eenvoudig mogelijk op:
Ik wilde dat…
Stap 3 — Bekijk wat je toevoegde
Welke betekenis gaf je aan de gebeurtenis?
Wat besloot je over de ander?
Wat besloot je over jezelf?
Welke verwachting ontstond over wat hierna zou gebeuren?
Welke eerdere ervaringen kwamen erbij?
Je hoeft niets te corrigeren. Bekijk alleen wat er werd toegevoegd.
Stap 4 — Laat de conclusie even los
Vraag jezelf niet onmiddellijk welke nieuwe uitleg de juiste is.
Zeg liever:
Ik weet welke betekenis ik eraan heb gegeven.
Ik hoef die betekenis nu niet als verplicht uitgangspunt mee te nemen.
Stap 5 — Kijk opnieuw
Keer terug naar je eerste, eenvoudige beschrijving.
Wat verschijnt wanneer je alleen deze gebeurtenis bekijkt?
Misschien verandert er niets.
Misschien zie je iets wat je eerder miste.
Misschien wordt de gebeurtenis pijnlijker.
Misschien wordt zij lichter.
Misschien ontstaat er alleen een kleine opening.
Ook dat is voldoende.
Geen truc om je beter te voelen
Eén stap terug is geen techniek waarmee iedere onaangename ervaring kan worden opgelost.
De stap kan rust brengen, maar dat hoeft niet. Soms wordt juist duidelijker wat je bent kwijtgeraakt, wat iemand werkelijk heeft gezegd of welke grens werd overschreden.
Helderheid is niet hetzelfde als opluchting.
Helderheid betekent dat de gebeurtenis weer zichtbaar kan worden achter de ervaring die eromheen is ontstaan. Vanuit die ruimte kun je opnieuw kijken, voelen en eventueel handelen.
Niet omdat je al weet wat de uitkomst moet zijn.
Maar omdat je niet langer uitsluitend hoeft te reageren op het verhaal dat zich heeft vastgezet.
Wanneer één stap terug moeilijk wordt
Hoe langer een verhaal is herhaald, hoe vanzelfsprekender het wordt.
Het kan verbonden raken met je identiteit:
Zo ben ik nu eenmaal.
Dit overkomt mij altijd.
Ik ben iemand die niet wordt gezien.
Andere mensen zijn niet te vertrouwen.
Dan voelt het loslaten van het verhaal niet als het loslaten van een verklaring, maar als het verliezen van een deel van jezelf.
Eén stap terug vraagt daarom soms moed. Je laat tijdelijk het kader los dat zekerheid en bescherming bood. Je weet nog niet wat er zonder dat kader zal verschijnen.
Doe dit niet met geweld. Ook het verhaal zelf is verschenen en heeft mogelijk een functie gehad. Bekijk het, maar behandel het niet als een gevangenis waaruit je onmiddellijk moet ontsnappen.
Je hoeft niets te forceren.
Eén stap terug is geen sprong in het onbekende. Het is een kleine beweging naar wat al gebeurd is.
Ruimte voor wat nog kan verschijnen
Wanneer je terugkeert naar de gebeurtenis, leg je niet vast wat daarna moet gebeuren.
Misschien ontstaat dezelfde conclusie opnieuw.
Misschien verschijnt een andere betekenis.
Misschien blijft de vraag open.
Het wezenlijke verschil is dat de eerdere ervaring niet langer vanzelfsprekend de volgende hoeft te bepalen.
Daar ligt de openheid van één stap terug.
Bekijk wat verscheen.
Niet wat nog kan verschijnen.
En laat het leven je verrassen.
Ontdek de boeken van Reis naar Helderheid
Lees meer over Reis naar Helderheid